Afbeelding: Bert Statema in gesprek

Terugblik op drie decennia commissievoorzitter-schap

7 maart 2024

Toen Bert Statema wethouder was in de gemeente Beuningen, had hij regelmatig contact met adviseurs van het Gelders Genootschap. Die kennismaking beviel goed, dus toen Gelders Genootschap hem na zijn bestuursperiode in 1994 vroeg of hij voorzitter wilde worden van een ‘welstandscommissie’ was de keuze snel gemaakt. Na dertig jaar nam hij begin 2024 afscheid en kijkt terug op drie interessante decennia voorzitterschap van ruimtelijke commissies.

“Ik ben in de Achterhoek begonnen”, weet Bert nog goed, “en daarna heb ik voor tientallen andere Gelderse gemeenten gewerkt, soms voor langere tijd en soms als invaller. Niet dat ik in die gemeenten kwam aanvankelijk, want in de begintijd vonden alle vergaderingen plaats in de Oranjerie van Zypendaal, waar Gelders Genootschap nu nog kantoor houdt. Die vergaderingen waren besloten, daar waren toen nooit initiatiefnemers of architecten bij.”

Die tijden liggen al lang achter ons: tegenwoordig zit iedereen samen om tafel en vinden de commissievergaderingen in de gemeente zelf plaats.

“Dat was in het begin wennen hoor, als er discussie ontstond tussen de adviseur van Gelders Genootschap en een opdrachtgever bijvoorbeeld. Niettemin heeft dat directere contact echt heel goed uitgepakt”, constateert Bert.

Niet alleen werkt het veel efficiënter, plannen werden er echt beter van omdat de adviseur en architect van Gelders Genootschap rechtstreeks toelichting kon geven bij ideeën en waarom iets anders of beter zou kunnen, licht hij toe.

“Gelders Genootschap heeft zich ontwikkeld tot een breed adviseur”
“Het Gelders Genootschap heeft zich in al die jaren dat ik betrokken was steeds verder ontwikkeld tot een breed adviseur op het gebied van ruimtelijke kwaliteit. Ik weet bijvoorbeeld nog goed dat het Gelders Genootschap ook werd ingeschakeld voor grote infrastructuurplannen in de regio Arnhem-Nijmegen.

“Bij de ‘Duivense Knoop’ waren er bij het doortrekken van de Betuwelijn en de A15 richting de spoorlijn Arnhem richting Duitsland en de A12 tussen Duiven en Zevenaar een aantal kruisingen en aansluitingen te maken, die tot op drie niveaus werden uitgewerkt.”

“Ruimtelijke kwaliteit werd al snel breder bekeken”
Bert: “Ruimtelijke kwaliteit wordt tegenwoordig veel breder bekeken en vanuit meerdere invalshoeken. Naast architectuur, kwamen er experts in stedenbouw, landschap en erfgoed bij als een ruimtelijke ontwikkeling daarom vroeg.”

Inderdaad: de start van wat in jargon dan heet: integraal adviseren. “Al meng je je als voorzitter van een commissie niet zozeer in de inhoud, het is wel belangrijk dat je weet waar het gesprek over gaat natuurlijk. Het was interessant om al die invalshoeken te volgen”, zegt Bert.

“Ik leerde bovendien al snel hoe belangrijk een beeldkwaliteitsplan, of, zoals nu, een omgevingsvisie en omgevingsplan is. Het helpt enorm als je daar als gemeente duidelijk in bent over ruimtelijke wensen. Dat geldt zeker nu ook, met alle grote ontwikkelingen die vooral ook het landelijk gebied raken. Denk aan de woningbouwopgave, de veranderingen in de landbouw en ook aan de energietransitie.”

“Al snel gemerkt hoe belangrijk de inbreng van inwoners is”
Vanaf 2003 was Bert voorzitter van de ruimtelijke commissie in Arnhem. De in de regio Arnhem ‘beruchte’ torens bij het station - door sommige mensen zelfs wolkenkrabbers genoemd – kwamen toen ook langs in de planvorming.

“In die tijd vond een aantal raadsleden dat inwoners moesten kunnen meepraten over dit soort ontwikkelingen. Toen kwamen er naast vier deskundigen ook vier burgers in de commissie. Die inbreng van burgerleden was zeker nuttig. Ook in latere jaren en in andere gemeenten heb ik gemerkt hoe belangrijk het is om inwoners te betrekken bij ruimtelijke ontwikkelingen. Zij hebben zoveel kennis van de omgeving.”

Heel goed dus, vindt Bert, dat ‘participatie’ twintig jaar later een sleutelwoord is, ook in de Omgevingswet die begin 2024 in werking trad.

“Iedereen écht zijn zegje laten doen”
Met dertig jaar voorzitterschap achter de rug … wat moet je nu meebrengen om een vergadering goed te leiden? “Natuurlijk moet iedereen zich welkom voelen”, steekt Bert enthousiast van wal. “En het is belangrijk dat iedereen écht zijn zegje kan doen over een plan.”

Dat lijkt een open deur, maar doe het maar eens … Het komt aan op aanvoelen en doorvragen, iedereen de juiste ruimte geven en ook beseffen dat er vaak al lang gedacht of gewerkt wordt aan een plan. “Discussie is prima”, vindt Bert. Niettemin probeerde hij als voorzitter mensen altijd te verbinden door te onderstrepen dat iedereen aan tafel gericht is op het maken van een goed plan. “Goede deskundigen zien welke ontwerpkeuzes er zijn gemaakt en die keuzes en argumentatie moeten helder op tafel komen.”

“Kennisdagen altijd leuk en interessant gevonden”
Fijne ‘bijvangst’ van zijn voorzitterschap vond Bert de kennisdagen die Gelders Genootschap organiseert en die hij trouw bezocht.

“Echt inspirerend. Ik ontmoette er andere commissievoorzitters, leerde van de bijdragen van experts en kwam op mooie plekken. Die dagen heb ik echt altijd heel leuk en interessant gevonden.”

Bert Statema in gesprek
ALV West Betuwe Geofort
Bert Statema achtergrond
ALV West Betuwe Geofort
Park Lingezegen
ALV Park Lingezegen
Excursie Maastricht 1
CRK Excursie Maastricht
Haarlem
CRK Excursie Haarlem
Commissie Veluwe Peter van Aarsen Mireille Langendijk Sandra Schuit Lucas Reijmer Bert Statema
Commissie Veluwe