Afbeelding: beeldverslag

Verslag bijeenkomst Erfgoed en Omgevingswet

29 maart 2018

Het Netwerk Steunpunten Cultureel Erfgoed (waaronder het Samenwerkingsverband Cultuurhistorie Gelderland) organiseert samen met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in 2018 in alle provincies een bijeenkomst over Erfgoed als drager van de Omgevingsvisie. Van elke bijeenkomst wordt een getekend verslag gemaakt. Op deze manier worden de uitkomsten van de middagen op een levendige en aansprekende manier inzichtelijk gemaakt. 

Op 8 maart vond de eerste bijeenkomst plaats in Oosterbeek. Nu het implementeren van de Omgevingswet steeds dichterbij komt, is het van belang dat de gemeenten aan de slag gaan met de voorbereidingen voor de Omgevingsvisie: een integraal document waarin de ambities van de gemeente voor de leefomgeving staan uitgewerkt. Uit een korte peiling onder de aanwezigen blijkt dat lang niet alle gemeentes al zijn gestart met het werken aan een Omgevingsvisie. De middag was georganiseerd om informatie te delen, met elkaar in gesprek te gaan en ervaringen uit te wisselen. Wat kunnen we van elkaar leren?

Het programma bestond afwisselend uit inhoudelijke voordrachten en rondetafelgesprekken. Martin van Bleek van het Gelders Genootschap en Gerda de Bruijn van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed gaven inzicht in het kader van de Omgevingswet. Duidelijk werd dat de Omgevingswet een stevig fundament biedt voor het inbedden van cultuurhistorische waarden in beleid en regelgeving. De wetgever heeft heel duidelijk aangegeven dat erfgoed een van de doelstellingen is van de wet. Het opstellen van een omgevingsvisie is verplicht voor gemeenten. In plaats van de visie als een ‘verplicht nummer’ te beschouwen, kan deze ook gezien worden als een kans om de kwaliteit van het cultuurhistorisch erfgoed van een gemeente en/of regio op verschillende manieren voor de toekomst te borgen.

Martin van Bleek laat zien dat de definitie van erfgoed in de Erfgoedwet en de Omgevingswet is verbreed waarbij erfgoed niet maar alleen rood, groen en blauw betreft maar ook het cultuurlandschap, immaterieel en roerend erfgoed worden onderdeel van het cultuurhistorisch erfgoed. Daarmee biedt de wet een basis om de waarden en kernkwaliteiten heel breed en integraal te benaderen en een belangrijk onderdeel te laten zijn van de visie. Hij doet de oproep om nu alvast inzichtelijk te maken wat de waarden – kernkwaliteiten - van de gemeente of regio zijn en deze in de Omgevingsvisie op te nemen. De Omgevingsvisie is een politiek-bestuurlijk stuk waarin omgevingskwaliteit integraal wordt benaderd. Om belangendiscussies in een later stadium te voorkomen, is het van belang de waarden tijdig vast te leggen. Tegelijkertijd geldt natuurlijk ook: kom tot relevante waarden, dus maak een keuze: want als alles belangrijk is, is niets belangrijk!

Patrick Roes, ambtenaar Ruimtelijke Ordening van de gemeente Bronckhorst, liet zien hoe het opstellen van een kwaliteitskader precies in zijn werk gaat. Vanuit de kernkwaliteiten van het Nationaal Landschap hebben zij voor de eigen gemeente een kwaliteitskader opgesteld. Het kwaliteitskader is een combinatie van inhoud en proces. De gemeente heeft de kernkwaliteiten duidelijker geformuleerd en vervolgens de ambities van de gemeente uiteengezet. Voor dit laatste punt is een proces nodig. Want om verschillende partijen mee te krijgen, is een participatie belangrijk. Roest adviseert om voldoende gesprekken te voeren met verschillende partijen en te zorgen voor een goede terugkoppeling en communicatie.

Tijdens de rondetafelgesprekken wisselen de deelnemers ervaringen en gedachtes met elkaar uit. Aan de tafels ontstaan geanimeerde gesprekken. Zo vertelde de gemeente Rheden dat zij al ver zijn in het participatietraject en met de wethouder tijdens Open Monumentendag de straat op zijn gegaan om bewoners naar hun erfgoedwensen te vragen. Deze erfgoedwensen kunnen zij gebruiken in het formuleren van de kernkwaliteiten. Andere deelnemers vulden aan dat zij hebben ervaren dat in een participatietraject altijd sprake is van verschillende kennisniveaus. Wat voor ons vanzelfsprekend is, hoeft voor anderen niet zo te zijn. Verwachtingsmanagement is belangrijk: wat is de verwachting en wat ga je uiteindelijk doen?

Een aantal deelnemers sprak hun angst uit voor willekeur. Doelstellingen van gemeenten kunnen het vastleggen van kernkwaliteiten beïnvloeden, terwijl kernkwaliteiten juist ongekleurd moeten blijven. Hoe langer de gemeente wacht met het formuleren van de kernkwaliteiten, hoe groter de kans is dat deze worden ondergesneeuwd. Dit kan worden voorkomen door vroeg in het proces alvast hiermee aan de slag te gaan. Een andere vraag die werd gesteld is, wat te doen met de toenemende mate van vrijheid van de initiatiefnemer? Het feit dat de verantwoordelijkheid in steeds grotere mate bij de initiatiefnemer wordt gelegd, is geen vrijbrief dat zomaar alles kan. Ja mits betekent niet automatisch ja. Hoe zorg je er als gemeente voor dat je een goed raamwerk op stelt, zonder alles dicht te timmeren?

Belangrijkste conclusie van de dag: zorg dat je op tijd aan tafel zit! Door het verhaal van het verleden als uitgangspunt te nemen voor toekomstige ambities kan in de omgevingsvisie een helder, integraal en aansprekend verhaal worden verteld. Dit maakt dat voor monumentenambtenaren een ontzettend belangrijke rol is weggelegd in het implementatieproces. Kortom: wacht niet af, maar wees proactief.

 

IMG_0134
IMG_0157
IMG_0158
IMG_0166
IMG_0167
IMG_0172
IMG_0139
IMG_0143