Afbeelding: Foto Nationaal Landschap Zuid Limburg

Duurzame herbestemming van erfgoedensembles in Nationaal Landschap Zuid-Limburg

19 februari 2018

Provincie Limburg heeft Gelders Genootschap opdracht gegeven voor een project over de aanpak van leegstand en het stimuleren en versnellen van duurzaam hergebruik van monumentaal erfgoed in het Nationaal Landschap Zuid-Limburg. Het project loopt van januari 2018 tot en met december 2018.

Nationaal Landschap Zuid-Limburg is een van de twintig nationale landschappen, die zich ‘kenmerken door de specifieke samenhang tussen de verschillende onderdelen van het landschap, zoals natuur, reliëf, grondgebruik en bebouwing’.  Zuid-Limburg is een gebied met een rijke geschiedenis, een hooggewaardeerd cultuurlandschap en veel monumentale panden. Het is echter ook een kwetsbaar gebied dat kampt met veel leegstand. Zeker bij monumenten is leegstand een ongewenste situatie, aangezien bij leegstand minder of geen onderhoud wordt gepleegd, hetgeen leidt tot verval van het pand en verloedering van de omgeving. Met name voor monumentale buitenplaatsen, boerderijen en molens is herbestemming een lastige opgave. Het gaat om belangrijke en complexe erfgoedensembles, die samen een grote invloed hebben op de kwaliteit van het bijzondere cultuurlandschap van Zuid-Limburg. Verval van deze erfgoedensembles kan grote invloed op de kwaliteit van het landschap hebben.

Het project wordt uitgevoerd door het Gelders Genootschap (projectleider: Elyze Storms-Smeets; teamleden: Christel Steentjes, Eva ter Braak, Maurice Bogie, Boukje Overbeek, Jan Wabeke). De provincie Limburg is opdrachtgever. Buitengoed Geul en Maas en Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed zijn co-financiers van het project. In het project wordt ook nauw samengewerkt met de gemeenten in Zuid-Limburg, de Stichting Limburgs Landschap, Natuurmonumenten, monumenteneigenaren, erfgoedinstellingen en andere stake-holders. Voor de uitwisseling van ervaringen en kennis wordt dit jaar het Netwerk Herbestemming Groene Erfgoedensembles ontwikkeld.
Leden van dit netwerk worden op de hoogte gehouden over het project en worden uitgenodigd voor twee werkateliers met betrekking tot leegstand en herbestemming van groene erfgoedensembles. De ateliers zullen plaatsvinden op donderdag 14 juni 2018 (Agrarisch erfgoed) en woensdag 26 september 2018 (Historische Buitenplaatsen en Landgoederen) in Zuid-Limburg.

De onderzoeksvragen in dit project zijn: Hoe faciliteren we als overheden de herbestemming van monumenten in het Nationaal Landschap Zuid-Limburg? Hoe zorgen we voor een goede match van een nieuwe functie met het gebouw én het landschap? Welke werkwijze past daarbij en wat zijn daarin mogelijkheden voor sturing van vraag en aanbod? Het eindadvies bevat een gemeenschappelijke werkwijze, inclusief een ‘instrumentenkoffer’ voor de herbestemming van monumenten in het Nationaal Landschap Zuid-Limburg. De instrumenten hebben betrekking op: beleidsruimte scheppen voor goede ontwikkelingen; eigenaarschap en gebruik; verbinden en verleiden; kennis inbrengen en (doen) ontwikkelen; financiering (subsidies, leningen en alternatieven zoals fondsen). Er wordt inzichtelijk gemaakt hoe we het aanbod aantrekkelijk maken, het makelen verbeteren en omgaan met de vraagkant. De belangen, rollen en verantwoordelijkheden van de betrokken partijen worden verhelderd.

We bouwen dit resultaat op door:
1. Inzicht te geven in het actuele aanbod van leegstaande monumenten in het landelijk gebied van het Nationaal Landschap.

2. Inzicht te geven in ervaringen – succes- en faalfactoren – van herbestemmingen in Limburg. Dit levert aandachtspunten op voor toekomstige herbestemmingen. Hierbij onderzoeken we ook de vraagkant, want het verleiden van nieuwe doelgroepen kan een oplossing zijn bij leegstand.

3. Te oefenen met herbestemming in vijf casussen. Deze vijf casussen bieden een goede variatie in kenmerken, zoals; soort monument, leegstand, ligging, technische urgentie van restauratie, soort bescherming, fase van herbestemming, complexiteit van herbestemming, doelgroep van herbestemming, type eigenaar en verkoop informatie. Per casus wordt een diagnose gemaakt (waardenstelling, strategie voor herbestemming) en een behandelplan (inzet van makelen en wijze van financiering). De beoogde nieuwe werkwijze (de instrumentenkoffer) wordt toepast en uitgetest. Het doel is te leren.

Meer weten, lid worden van het netwerk of op de hoogte blijven? Mail de projectleider: dr. Elyze Storms-Smeets